Na fapa:Na fanu dam seh ti na duh ah cun’Rak hnam hrimhrim hlah ci.

Theihtlei

Duh a nungtukmi le a neemtukmi bawhkeh hngakchia an biang hnam lo in i sum hi a har ngaingai mi thil a si. Asinain, cu ti hnamhnak nih cun an ngamdamnak tampi a chiatchuah khawh ve fawn. Zawtnak tihnung lakin bawhkeh hngakchia runven an si khawhnak dingah cun nu le pa telh in aho kan si hmanh ah kan hnamh hna lo hi a thabikmi a si. RSV le a dangdang zawtnak nih a tlunh khawh hna caah, hngakchia hnamh zeitluk tih a nun, ti hi a mikip nih kan theihfian hi a biapi hringhran.

𝐁𝐚𝐰𝐡𝐤𝐞𝐡 𝐡𝐧𝐠𝐚𝐤𝐜𝐡𝐢𝐚 𝐡𝐢 𝐡𝐦𝐚𝐧𝐡𝐧𝐚𝐤 𝐭𝐡𝐚𝐰𝐧𝐠𝐢𝐧 𝐚𝐧 𝐳𝐚𝐰 𝐤𝐡𝐨 𝐦𝐚𝐰? (Can kissing a baby make them sick?)
Hngakchia kan hnamh hna ruangah hin RSV asiloah a dangdang zawtnak thalo pawl hi a zungzal in cun a chuahpi lem lo nain, a chuakka bawhkeh hngakchia chungah a ummi zawtnak hrik dotu (immune system) nih a doh khawhlo mi zawtnak chuahter dingin zawtnak rungrul (germs) kan karhter bantuk a si, ti hi theih a hau. Hngakchia hnamhnak nih a chuahpimi thil tihnung pawl hi zei ko dah an si? Cu tluk cun maw a biapit ko? Si, a biapituk. Hngakchia hnamh kong he pehtlai in na theih awk a si mi le, cun zawtnak kut in nan hngakchia sem nan kilven khawhnak dingah a biapimi thil cu a tanglei bang hin an si.

𝐇𝐧𝐠𝐚𝐤𝐜𝐡𝐢𝐚 𝐡𝐧𝐚𝐦𝐡 𝐫𝐮𝐚𝐧𝐠 𝐢 𝐜𝐚𝐧𝐠 𝐤𝐡𝐨 𝐦𝐢 𝐭𝐡𝐢𝐥 𝐭𝐢𝐡𝐧𝐮𝐧𝐠 (The Risks of Kissing Babies)
Nu le pa, asiloah chungkhar hna nih hngakchia cungah dawtnak le tlaihchinnak an ngeihmi hi hngakchia thanchonak dingah a biapi ngaingai an si. Asinain, a hlankan ramrinnak i ngeih lo mi nih hin hngakchi sem cungah fahnak nganpi a tlunter khawh. A tanglei ah hin hngakchia hnamh ruangah a cang kho mi zawtnak pawl kan langhter hna.

𝐑𝐒𝐕 (𝐑𝐞𝐬𝐩𝐢𝐫𝐚𝐭𝐨𝐫𝐲 𝐒𝐲𝐧𝐜𝐲𝐭𝐢𝐚𝐥 𝐕𝐢𝐫𝐮𝐬)
RSV hi cuap lei zawtnak a si i, thawchuah a hartertu a si. Tih a nung ngaingai. Tak le tak i tonghnak in asiloah khuh asiloah hachionak in i chonh khawh a si. Khuati ruangah dam lo bantuk in na va um theng lo zongah, nai cikua i cumpi tlangrai bantuk in na um bal a si ah cun, hngakchia pom, cawilaak, abikin hnamh hi na hrial hrimhrim lai. RSV nih hin an thawchuah a harter lai i, an thin le an thluak a chaitchuah te ding khi a si.

𝐈𝐦𝐦𝐮𝐧𝐞 𝐒𝐲𝐬𝐭𝐞𝐦 𝐡𝐢 𝐚 𝐝𝐞𝐫𝐭𝐡𝐚𝐰𝐦𝐭𝐞𝐫 𝐤𝐡𝐚𝐰𝐡𝐦𝐢 𝐚 𝐬𝐢 (Immune System Vulnerability)
Hngakchia chuakka paoh nih hin a thangcho chuahmah lio mi immune system an i ngeih i, zawtnak le rai nih an pum a tlunh sual nakhnga lo dingah heh tiah si khawh tawk tein rian an tuan. An chuahka thla 5 chung hi hngakchia hna an dirhmun a fehcah lo bik caan a si. An bia tete cu sen hirhiar tete in hnamh ding ah mithi ngai an si ko lai nain, caan la ta law, hngakchia na hnamh hna ruangah hrik/rungrul nan chonhmi hna nih zeitluk in dah an takpum hme tete hi a doh hna lai i, a hrawh hna lai, timi hi thatein vun ruat hmasa ta.

𝐈 𝐧𝐠𝐞𝐢𝐡lo 𝐚𝐧 𝐡𝐦𝐚𝐧𝐠 𝐩𝐡𝐚𝐡 𝐥𝐚𝐢 (𝐀𝐥𝐥𝐞𝐫𝐠𝐢𝐜 𝐑𝐞𝐚𝐜𝐭𝐢𝐨𝐧𝐬)
Na hmur le kaa ah ns eidinmi ti le rawl na kam beh ah tang bu in, asiloah hmursensi le thuhbawih, i thuh bu in, khaini, kuak zuuk, kunya le Zuu na din nu in hngakchia nan hnamh hna ruang ah, cu bantuk pawl dah nih cun tirawl i tehlo (Allergic) a chanchuahtu ah na ngeihter khawh mi hna a si. Thuhboih sawhsawh a si ko hnga nain, hngakchia chuakka caah cun cucu tih a nung taktak kho mi thil a si. Skincare thuhboih zong nih hin tih a nung taktak mi chemicals dah a chuahpi khawhmi a si. Cun, pee, behrumthu, asiloah mi tampi nih an i teh lo mi tirawl na ei dih ka te hna a si i na hnamh le bangah cun, nai rinlo karah na fasem cu i tehlo ngeih nan hmanter phah lai, ti hi vun philh hlah.
𝐊𝐮𝐭, 𝐊𝐞, 𝐊𝐚𝐚 𝐡𝐞 𝐚𝐢 𝐩𝐞𝐡𝐭𝐥𝐚𝐢𝐦𝐢 𝐳𝐚𝐰𝐭𝐧𝐚𝐤 (Hand, Foot, and Mouth Disease)
Kut, ke, kaa he ai pehtlaimi zawtnak hi a tam ngaimi zawtnak phun khat a si. Asinain, cu bantuk zawtnak chungin hngakchia hi venkhawhnak lam a um ko. Kut, ke, kaa ah a tlung tawnmi zawtnak virus nih hin kut le ke, kaa ah khuahli bantuk hmarung a chuahter. Cu bantuk zawtnak hi mizeipaoh nih ngeih khawh a si ko nain, kum 10 tang hngakchia ko hi a tlunh khun hna. Hi zawtnak hi cu i thihpi tlak ngaingai cu a si lem lo nain, immune system dertawm ai ngeihmi hngakchia hna caah cun faakpiin thil tihnung a chuahpi khawh ve thiamthiam. Cun, sianginn a kai cangmi hngakchia puam deuh pawl le bang cu sianginn kai kho lo tiangin a chiah khawhmi hna a si.

𝐊𝐚𝐦𝐚𝐚𝐧/𝐡𝐦𝐮𝐫𝐡𝐦𝐚𝐚𝐭 𝐳𝐚𝐰𝐭𝐧𝐚𝐤 (Fever Blisters)
Hngakchia hnamh ruangah a cang khomi zawtnak tihnung lakah kamaan/hmurhmaat zawtnak hi ai tel mi a si. HSV 1 nih hin hngakchia hna an hmur le an ka velchum vialte ah hma a chuahter hna i, an takpum tengnge dang tiang zongah a karh tawn, cun an thluak tiangin a hma tawn. Hi hmarung hi mikip nih ngeih a si deuh tawn. Cucaah, cu zawtnak i ngeih bu in hngakchia hnamh hi hrial hrimhrim ding a si. Micheu caah le bangah cun caansaupi tiang an i kuahpi i, faaktuk in an pum a hrawh phah hna.

𝐑𝐒𝐕 𝐥𝐞 𝐚 𝐝𝐚𝐧𝐠 𝐳𝐚𝐰𝐭𝐧𝐚𝐤 𝐤𝐮𝐭 𝐜𝐡𝐮𝐧𝐠𝐢𝐧 𝐳𝐞𝐢𝐭𝐢𝐧 𝐝𝐚𝐡 𝐧𝐚 𝐟𝐚𝐬𝐞𝐦 𝐡𝐢 𝐧𝐚 𝐫𝐮𝐧𝐯𝐞𝐧 𝐤𝐡𝐚𝐰𝐡 𝐧𝐢𝐧𝐠 𝐚 𝐬𝐢 𝐥𝐚𝐢 (How to Protect Your Baby from RSV and Other Illnesses)
Hngakchia hnamh hi tih a rak nungtuk tak hi teh, tiin nai fiam hi tihnung zawtnak kut chungin na fasem na runven khawhnak dingah a hmasabik karhlannak a si. Asinain, khamkhawh a si ko mi thil tihnung kut chungin na fasem na runven khawhnak dingah lam dang tampi an um ve ko rih. Midang nih zawtnak chonh kho lo dingin, na fasem runven dingin ralringtein na cawlcanghmi hi a biapituk mi a si i, cu nih cun na fasem nun hi a himter khawh lai.

𝐌𝐢𝐝𝐚𝐧𝐠 𝐟𝐢𝐦𝐜𝐡𝐞𝐮𝐡𝐧𝐚𝐤 (Educating Others)
Hngakchia hnamh tih a nun zia hi mikip nih an fian a si ah cun, na fasem runven nai foih deuh suaumau ko lai. Nangmah nih cun a hlankan ralrinnak ngeih hi a thatuk, tiin na ruah ko lai nain, midang nih cun cu bangin cun an ruat kho lo men dawkaw. Cucaah cun, hngakchia hnamh i ralrin dingin le zawtnak tlunh lo dingin hngakchia runvennak dingah a biapi taktak mi lam pakhat a si mi cu midang fim hei cheuh chin khi a si. Na fasem a himnak dingah cun, zawtdam ka paoh cu nan inn leng rih lo ding na chimh ngam hrimhrim hna awk a si. Cun, na fasem nunnak tiang a la khotu zawtnak thalo an chonh sual nakhnga lo na fa hnamhpiak lo dingin na kham hrimhrim hna lai.

𝐓𝐚𝐤𝐩𝐮𝐦 𝐭𝐡𝐞𝐧𝐡𝐡𝐥𝐢𝐦𝐡𝐧𝐚𝐤 𝐧𝐚 𝐭𝐮𝐚𝐡 𝐩𝐞𝐧𝐠 𝐥𝐚𝐢 (Maintaining Good Hygiene)
Zawtnak hrik kut chungin mi a kan runvengtu hi takpum i thenhlimhnak a si, ti hi khuaruahhar awk a si lem lo. Hngakchia sem kiangkap na thut tik ko ah hin hihi a biapi khun. Takpum i thenhhlimnak hnu ah hmurka thenhhlimh hi a biapi. Cu bantuk tein cun nangmah le na fasem cungah thenhhlimhnak na tuah hi a biapi hringhran. I thenhhlimhnak tuah ning cang cu:
•Nifatinte na fa siseh, nangmah siseh nai kholh zungzal lai
•Tirawl ei, thenhhlimh rian, asilaoh nifatin na tuahtuanmi rian nai lim le cangka na kut nai tawl zungzal lai

𝐙𝐚𝐰𝐭𝐧𝐚𝐤 𝐡𝐫𝐢𝐚𝐥𝐧𝐚𝐤 (Avoiding Illness)
Zawtnak le rai kut chungin na fasem na ruven khawhnak lam fawibikmi cu nangmah le na fasem pawngkam a ummi pumpaak minung pawl nai ralrin hna hi a si. Kan chim cang bangin, hngakchia an chuahka thla linga chung hi i rawksawn an fawibik caan a si. Cucaah, nan fasem cungah zawtnak a tlunter khotu minung, asiloah thil paohpaoh cu hrial kho dingin khua faak piin tuaktaan ve cang.Chelsea Bawi

Leave a Reply